در این دوره ۸ ساعت در ۴ جلسه، محاسبات دقیق، ایمنی کار و شناخت واکنش صابونیشدن را از مفهوم تا اجرا پیش میبرید و خروجی را به فرمولی قابل اجرا تبدیل میکنید.
چرا این موضوع در فرمولاسیون اهمیت دارد؟
صابونسازی یک واکنش است، نه یک دستور آشپزی: نسبت استوکیومتری، خلوص سود و دمای اجرا کیفیت نهایی را تعیین میکنند. شناخت این پایه، خطاهای ایمنی و افت بازده را پیش از ساخت حذف میکند.
این دوره برای چه کسی است؟
برای کسانی که میخواهند از دستور آماده به محاسبهٔ واقعی صابونیشدن برسند: عدد صابونی، آب، سوپرفت و ایمنی کار با سود.
سرفصلهای دوره
شاخص صابونیشدن و استوکیومتری واکنش
صابونسازی یک واکنش استوکیومتری است: هر مول تریگلیسرید با سه مول قلیا واکنش میدهد و نمک اسید چرب و گلیسرین میسازد. در این جلسه شاخص صابونیشدن، محاسبهٔ مقدار سود و مفهوم کمبود قلیا را با تمرین عددی روی چند روغن مرور میکنیم.
سود جامد، پتاس و آب مقطر
Sodium Hydroxide برای صابون جامد، Potassium Hydroxide برای صابون مایع و آب به عنوان حلال بررسی میشوند. خلوص قلیا، محلولسازی ایمن، آب مقطر و دمای محلول، همراه با تجهیزات ایمنی، بخش عملی این جلسه را میسازد و برای هر روغن جدول شاخص صابونیشدن ساخته میشود.
محاسبهٔ سود، آب و درصد سوپر فت
فرمول صابون با محاسبهٔ مقدار سود بر پایهٔ وزن هر روغن و درصد کمبود قلیا طراحی میشود. محاسبهٔ آب، دمای اختلاط و نسبت سوپر فت نیز در همین مرحله تعیین میگردد؛ خطای یک گرم در سود، تفاوت میان صابون ملایم و صابون سوزاننده است.
ساخت بچ کوچک و اندازهگیری pH
کار عملی شامل آمادهسازی محلول قلیا، محاسبهٔ دستی فرمول و ساخت یک بچ کوچک است. اندازهگیری pH پس از رسیدن، بررسی سختی و کف و ثبت همهٔ اعداد در دفتر آزمون انجام میشود؛ ایمنی فردی و تهویه در تمام مراحل الزامی است.
در پایان دوره چه کاری انجام میدهید
در پایان میتوانید هر دستور صابون را از صفر محاسبه کنید و بدانید کاهش یا افزایش هر عدد چه اثری بر محصول نهایی دارد.
- محاسبهٔ سود بر پایهٔ عدد صابونی هر روغن
- تنظیم سوپرفت و اثر آن بر ملایمت و کف
- محاسبهٔ آب و رابطهٔ آن با سختی و رسیدن
- ایمنی کار با سود و تجهیزات حفاظتی
- شناخت ابزار آزمایشگاه صابونسازی
کار عملی و مواد اولیه
برای سه ترکیب روغن، سود و آب را جداگانه محاسبه میکنید و یک دستهٔ آزمایشی کوچک میسازید تا نتیجهٔ محاسبه را با محصول واقعی مقایسه کنید.
مواد شاخص این دوره (با نام INCI):
- Sodium Hydroxide — ماده اولیه کلیدی
- Potassium Hydroxide — ماده اولیه کلیدی
- Aqua — ماده اولیه کلیدی
تجهیزات آزمایشگاهی
ترازوی ۰٫۱ گرم، عینک و دستکش، لیوان مقاوم حرارت، دماسنج و pH متر برای آزمون محصول.
عیبیابی و خطاهای رایج
خطای نخست، محاسبهٔ سود بر پایهٔ وزن کل روغنها بدون توجه به شاخص صابونیشدن هر روغن است؛ نتیجه، صابونی با قلیای آزاد و پوست سوزاننده. خطای دوم، ریختن آب روی قلیا به جای قلیا روی آب است که پاشش و سوختگی ایجاد میکند. خطای سوم، استفاده از ترازوی آشپزخانه با دقت یک گرم برای بچ کوچک است؛ در مقیاس کم، همان یک گرم خطای بزرگی است.
پرسشهای متداول این دوره
آیا بدون تجربهٔ شیمی میتوان این دوره را گذراند؟
بله؛ محاسبات گامبهگام آموزش داده میشود، اما رعایت ایمنی کار با سود الزامی است.
سوپرفت بیشتر همیشه بهتر است؟
نه؛ سوپرفت بالا کف را کم و نرمی را زیاد میکند و پایداری را تحت تأثیر قرار میدهد.
آموزش فرمولاسیون آرایشی



