در این دوره (متوسط) ۹ ساعت در ۴ جلسه، کنترل ویسکوزیته، تیکسوتروپی و پایداری سوسپانسیونها را گامبهگام میآموزید و خروجی را به فرمولی قابل اجرا تبدیل میکنید.
چرا این موضوع در فرمولاسیون اهمیت دارد؟
ویسکوزیته یک عدد نیست؛ رفتار است. صمغی که در تنش کم غلظت میدهد ممکن است زیر برس یا پمپ رقیق شود و همان ژل در قوطی خوب و روی پوست آبکی بهنظر برسد. این دوره رئولوژی را از برگهٔ فرمول به رفتار قابل مشاهده منتقل میکند.
این دوره برای چه کسی است؟
برای فرمولاتورهایی که ویسکوزیته و پایداری سوسپانسیون برایشان مسئله است: از صمغ گزانتان تا سلولز اصلاحشده.
سرفصلهای دوره
ویسکوزیته، رفتار شبهپلاستیک و تنش تسلیم
رئولوژی با واژگان ساده شروع میشود: ویسکوزیته ظاهری، رفتار شبهپلاستیک، خاصیت تیکسوتروپی و تنش تسلیم. اینکه ژل هنگام برداشتن از قوطی میایستد اما روی پوست راحت پخش میشود، نتیجهٔ همین رفتار است. با یک نمودار تنش بر نرخ برش، منحنی جریان نمونههای ساختهشده را میخوانیم و تفاوت ژل سخت و ژل روان را عددی توضیح میدهیم.
زانتان، اسکلروتیوم و هیدروکسیاتیلسلولز
Xanthan Gum به عنوان صمغ زیستی مقاوم به الکترولیت، Sclerotium Gum به عنوان جایگزین با حس نرمتر و Hydroxyethylcellulose به عنوان پلیمر سلولزی با رفتار متفاوت در pH اسیدی بررسی میشوند. روش پخش بدون کلوخه، نیاز یا بینیازی به خنثیسازی، سازگاری با الکل و اثر همزمانی با امولسیونکنندهها، موضوع عملی این جلسه است.
ژل و لوسیون: درصد، پیشپخش و مدت همزدن
فرمول یک ژل شفاف و یک لوسیون غلیظ طراحی میشود و درصد مادهٔ غلظتدهنده با توجه به حس پذیری هدف انتخاب میگردد. محاسبهٔ درصد، روش پیشپخش در گلیسیرین، دمای افزودن و مدت همزدن نوشته میشود؛ سپس با ویسکوزیمتر چرخشی، مقدار ویسکوزیته در دو سرعت متفاوت خوانده و ثبت میگردد.
سه ژل و منحنی جریان
بخش عملی به ساخت سه ژل با غلظتدهندهٔ متفاوت و مقایسهٔ منحنی جریان آنها اختصاص دارد. پایداری در چرخهٔ دما، شفافیت پس از دو هفته و حس پذیری روی پوست ارزیابی میشود. نتیجه در جدولی جمعبندی میگردد که برای هر غلظتدهنده، درصد پیشنهادی و محدودیت کاربرد را نشان میدهد.
در پایان دوره چه کاری انجام میدهید
پس از دوره میتوانید برای هر فرمول، ترکیب غلظتدهنده را با هدف مشخص (تعلیق، حس، پایداری) انتخاب کنید.
- خواندن منحنی جریان و تشخیص رفتار تیکسوتروپ
- مقایسهٔ گزانتان، اسکلروتیوم و هیدروکسیاتیلسلولز در فرمول آبی
- کنترل ویسکوزیته با الکترولیت و pH
- پیشگیری از تهنشینی ذرات و جدایش فاز
- انتخاب غلظتدهنده بر پایهٔ حس مصرفکننده
کار عملی و مواد اولیه
چهار ژل با غلظتدهندهٔ متفاوت میسازید، ویسکوزیته را با ویسکوزیمتر یا روش سقوط گلوله مقایسه میکنید و رفتار هر ژل را پس از افزودن نمک ثبت میکنید.
در بخش عملی، منحنی جریان هر ژل با حداقل پنج سرعت برش متفاوت ثبت میشود و از آن، ویسکوزیتهٔ ظاهری و شاخص رفتار جریان محاسبه میگردد. نمونهها پیش از اندازهگیری بیست دقیقه در دمای اتاق استراحت میکنند و اسپیندل مناسب برای هر محدودهٔ ویسکوزیته انتخاب میشود. نمودارهای بهدستآمده در گزارش نهایی کنار هم آورده میشوند تا تفاوت رفتار سه صمغ دیده شود.
مواد شاخص این دوره (با نام INCI):
- Xanthan Gum — ماده اولیه کلیدی
- Sclerotium Gum — ماده اولیه کلیدی
- Hydroxyethylcellulose — ماده اولیه کلیدی
تجهیزات آزمایشگاهی
ترازوی ۰٫۰۱ گرم، همزن مکانیکی با سرعت قابل تنظیم، pH متر و ویسکوزیمتر چرخشی با چند اسپیندل.
عیبیابی و خطاهای رایج
کلوخه شدن صمغ هنگام پاشیدن در آب، شایعترین اشکال است و با پخش اولیه در گلیسیرین یا افزودن تدریجی زیر همزن حل میشود. خطای دوم، همزدن طولانی با همزن پرسرعت است که زنجیرهٔ پلیمر را میشکند و ویسکوزیته را برای همیشه پایین میآورد. خطای سوم، خواندن ویسکوزیته با یک سرعت و مقایسهٔ آن با محصول دیگر است؛ مقایسه فقط با منحنی کامل جریان معنا دارد.
پرسشهای متداول این دوره
بدون ویسکوزیمتر هم میتوان این دوره را گذراند؟
بله؛ روشهای جایگزین مانند زمان جریان و آزمون سقوط گلوله آموزش داده میشود.
چرا ژل من بعد از یک هفته آب میاندازد؟
در بخش عیبیابی، علتهای رایج مانند ناسازگاری الکترولیت و تخریب ساختار بررسی میشود.
آموزش فرمولاسیون آرایشی



