علوم مو و نرم‌کننده‌ها

شامپوهای مایع؛ شیمی سورفکتانت و کف

انتخاب سورفکتانت، تنظیم ویسکوزیته و کیفیت کف

  • سطح: متوسط
  • ۴ بخش ویدیویی
  • ۱۰ ساعت
  • دسترسی دائمی
سرمایه‌گذاری دوره۲٬۷۰۰٬۰۰۰ تومانثبت‌نام در این دوره
شست‌وشوی مو با شامپو زیر دوش، شیمی سورفکتانت و کف

انتخاب سورفکتانت، تنظیم ویسکوزیته و کیفیت کف.

چرا این موضوع در فرمولاسیون اهمیت دارد؟

شامپو تعادل میان پاک‌سازی، کف و تحمل‌پذیری پوست سر است؛ سورفکتانت قوی‌تر همیشه بهتر نیست. انتخاب سامانهٔ سورفکتانت، غلظت و اصلاح‌کننده‌ها همان چیزی است که فرق میان شامپوی حرفه‌ای و شامپوی خشن را می‌سازد.

این دوره برای چه کسی است؟

برای فرمولاتورهای شامپو که می‌خواهند سورفکتانت، ویسکوزیته و کیفیت کف را با محاسبه تنظیم کنند، نه با افزودن نمک تا درست شود.

سرفصل‌های دوره

  1. میسل، غلظت بحرانی و انواع سورفکتانت

    شامپو یک سامانهٔ سورفکتانتی است و رفتار آن با تعادل میان قدرت پاک‌کنندگی و ملایمت تعیین می‌شود. در این جلسه ساختار میسل، غلظت بحرانی، نقش الکترولیت در ویسکوزیته و تفاوت سورفکتانت آنیونی، غیر یونی و آمفوتریک مرور می‌شود و به رفتار کف روی موی چرب و خشک گره می‌خورد.

  2. دی‌سدیوم کوکوئیل گلوتامات، کوکوگلوکوزید و گلیسریل اولئات

    Disodium Cocoyl Glutamate به عنوان سورفکتانت آنیونی ملایم، Coco-Glucoside به عنوان غیر یونی و Glyceryl Oleate به عنوان اصلاح‌کنندهٔ حس و کف بررسی می‌شوند. درصد مادهٔ فعال، نسبت میان سورفکتانت‌ها، اثر نمک و pH، برای هر ترکیب سنجیده می‌شود تا نمونهٔ مرجع داشته باشیم.

  3. درصد مادهٔ فعال، نمک و ویسکوزیته

    فرمول شامپو با محاسبهٔ درصد مادهٔ فعال، نه درصد مادهٔ خام، طراحی می‌شود. روش ساخت شامل گرم کردن ملایم فاز آبی، افزودن سورفکتانت‌ها، غلظت‌دهی با نمک و تنظیم pH است؛ ترتیب این مراحل مستقیماً بر ویسکوزیتهٔ نهایی و پایداری کف اثر می‌گذارد.

  4. سه شامپو و اندازه‌گیری کف

    بخش عملی ساخت سه شامپو با نسبت متفاوت سورفکتانت‌ها و اندازه‌گیری کف، ویسکوزیته و pH است. حس پس از شست‌وشو، خشکی پوست سر و شانه‌پذیری مو ارزیابی می‌شود و نتایج در جدولی ثبت می‌گردد که نسبت پیشنهادی برای هر نوع مو را نشان می‌دهد.

در پایان دوره چه کاری انجام می‌دهید

در پایان می‌توانید شامپو را با ویسکوزیتهٔ هدف و کف پایدار بسازید و علت آبکی‌شدن یا رقیق‌شدن ناگهانی را پیدا کنید.

  • انتخاب سامانهٔ سورفکتانت بر پایهٔ نوع مو و پوست سر
  • تنظیم ویسکوزیته با الکترولیت و منحنی نمک
  • کنترل کف و حس شست‌وشو
  • افزودن نرم‌کننده و پلیمر بدون شکستن کف
  • پایداری و نگه‌داری شامپو در طول عمر محصول

کار عملی و مواد اولیه

چهار شامپو با نسبت سورفکتانت متفاوت می‌سازید و ویسکوزیته، حجم کف و حس پس از شست‌وشو را ثبت می‌کنید؛ سپس منحنی نمک یک فرمول را رسم می‌کنید.

مواد شاخص این دوره (با نام INCI):

  • Disodium Cocoyl Glutamate — ماده اولیه کلیدی
  • Coco-Glucoside — ماده اولیه کلیدی
  • Glyceryl Oleate — ماده اولیه کلیدی

تجهیزات آزمایشگاهی

همزن ملایم، pH متر، ویسکوزیمتر، استوانهٔ مدرج برای کف و ترازوی ۰٫۰۱ گرم.

عیب‌یابی و خطاهای رایج

خطای نخست، محاسبهٔ درصد سورفکتانت بر پایهٔ وزن مادهٔ خام است؛ شامپو کم‌کف و ضعیف می‌شود، در حالی که برگهٔ فنی درصد مادهٔ فعال را جدا اعلام می‌کند. خطای دوم، غلظت‌دهی با نمک پیش از تنظیم pH است که ویسکوزیته را در بستهٔ نهایی تغییر می‌دهد. خطای سوم، افزودن سورفکتانت به آب داغ و هم‌زدن شدید است که کف پایدار ایجاد می‌کند و پر کردن بسته را دشوار می‌سازد.

پرسش‌های متداول این دوره

شامپو بدون سولفات حتماً ملایم‌تر است؟

نه؛ ملایمت به نوع سورفکتانت و ترکیب کل سامانه بستگی دارد، نه فقط به وجود سولفات.

چرا شامپوی من بعد از یک ماه رقیق می‌شود؟

تخریب ساختار میسل یا تغییر pH از علت‌های رایج است و در بخش عیب‌یابی بررسی می‌شود.

کتابخانهٔ مکمل

کتاب‌های مرتبط با این دوره

این عنوان‌ها در کتابخانهٔ ما، همین دوره را به‌عنوان آموزش مکمل پیشنهاد می‌کنند.

قالب‌های دیگر

همین موضوع، با قالب دیگری

اگر ترجیح می‌دهید پرسش‌هایتان را در همان لحظه بپرسید یا محصول را با تجهیزات بسازید، دو مسیر دیگر هم در دسترس است.

مدرس این دوره

چه کسی این دوره را تدریس می‌کند

دکتر آریا مرادخانی، داروساز و مدرس ۳۱ دورهٔ ویدیویی فرمولاسیون آرایشی و بهداشتی
دکتر آریا مرادخانی — داروساز، متخصص فرمولاسیون آرایشی و بهداشتی

مدرس مسئول این دوره‌ها

دکتر آریا مرادخانی

داروساز، متخصص فرمولاسیون آرایشی و بهداشتی — مدرس هر ۳۱ دورهٔ ویدیویی این کاتالوگ

تمام ۳۱ دورهٔ ویدیویی این بخش را یک نفر طراحی و تدریس کرده است: دکتر آریا مرادخانی، داروسازی که مسیر حرفه‌ای خود را از داروسازی آغاز کرد و به فرمولاسیون محصولات مراقبتی رسید. همین پیشینه باعث می‌شود آموزش بر پایهٔ داده، محاسبه و اندازه‌گیری بنا شود، نه بر توصیه‌های عمومی.

تمرکز حرفه‌ای او طراحی، توسعه و بهینه‌سازی فرمولاسیون است؛ از امولسیون‌ها، ژل‌ها و محصولات شوینده تا سرم‌ها، ضدآفتاب‌ها، محصولات مو و سامانه‌های نگهدارنده. در هر دوره، همین تجربه به تصمیم‌های مشخص ترجمه می‌شود: چرا یک امولسیفایر انتخاب می‌شود، pH چگونه تعیین می‌گردد، نسبت فازها از کجا می‌آید و یک فرمول شکست‌خورده از کجا باید اصلاح شود.

  • دکترای حرفه‌ای داروسازی (PharmD)، دانشگاه تهران
  • تخصص در فرمولاسیون محصولات آرایشی و بهداشتی
  • طراحی و تدریس هر ۳۱ دورهٔ ویدیویی این کاتالوگ
  • تجربهٔ توسعه و بهینه‌سازی فرمولاسیون پوست، مو و شوینده
  • پاسخ به پرسش‌های فنی شرکت‌کنندگان در طول هر دوره