هر فرمولاتوری که محصول رقیب را در دست گرفته، یک بار فهرست مواد پشت بسته را خوانده و با خود گفته است «این را میتوان ساخت». این جمله، نیمی درست و نیمی خطرناک است.
فهرست اینسی یک سند قانونی است، نه یک دستور ساخت. ترتیب آن، اطلاعاتی میدهد و مرز یک درصد، دیوار اطلاعاتی میسازد. دانستن این مرز، تفاوت میان تحلیل حرفهای و حدس گرانقیمت است.
این مقاله، منطق ترتیب، استثناها، روش تخمین نسبتها، ساخت جدول مشخصات رقابتی، آزمون فرضیه در آزمایشگاه و مرزهای اخلاقی و قانونی این کار را بررسی میکند.
هدف، کپیبرداری از فرمول رقیب نیست؛ هدف، فهم سطح فناوری بازار و طراحی محصولی است که در همان سطح یا بهتر، با هویت خودتان رقابت کند.

چرا اینسی یک سند ناقص است
اینسی نام بینالمللی مواد آرایشی است و فهرست آن برای اطلاع مصرفکننده و کنترل بازار الزامی است. اما هیچ قانونی، درصد مواد را الزام نمیکند.
نکتهٔ دوم، نقش ترتیب است. مواد بالای یک درصد به ترتیب نزولی میآیند؛ همین قاعده، تنها دادهٔ کمی قابل اتکای فهرست است.
نکتهٔ سوم، نقش نبود درصد است. دو محصول با فهرست یکسان میتوانند یکی با دو درصد روغن و دیگری با بیست درصد روغن ساخته شده باشند.
نکتهٔ چهارم، نقش نام تجاری است. گاهی یک ماده با نام عمومی و گاهی با نام تجاری ثبت میشود و همین، مقایسه را سخت میکند.
نکتهٔ پنجم، نقش ترکیبهای آماده است. یک امولسیفایر تجاری، مخلوطی از چهار جزء است که همه در فهرست ظاهر میشوند و درصد هر یک پنهان میماند.
نکتهٔ ششم، نقش زمان است. فهرست، فرمول امروز است؛ رقیبی که فرمولش را سال گذشته عوض کرده، فهرست تازهای دارد.
قانون ترتیب: منطقهٔ بالای یک درصد
بالای مرز یک درصد، فهرست به ترتیب نزولی است. اولین ماده، بیشترین سهم را دارد و غالباً آب است؛ در محصول بیآب، روغن یا حلال جای آن را میگیرد.
نکتهٔ دوم، نقش فاصلهٔ رتبهها است. اگر آب اول و گلیسیرین دوم است، سهم گلیسیرین میتواند پنج یا بیست درصد باشد؛ ترتیب، نسبت دقیق نمیدهد.
نکتهٔ سوم، نقش خواندن گروهی است. سه الکل چرب پشت سر هم، معمولاً یک سیستم امولسیفایر با نسبتهای نزدیک به هم است.
نکتهٔ چهارم، نقش شاخصهای فیزیکی است. ویسکوزیته و حس محصول، بازهٔ واقعی درصدها را محدود میکند؛ ژل سفت با یک درصد ژلکننده ساخته نمیشود.
نکتهٔ پنجم، نقش pH است. فهرست، pH را نمیگوید؛ اما سیستم نگهدارنده و نوع اسیدها، بازهٔ pH را تا حد زیادی لو میدهند.
نکتهٔ ششم، نقش رایحه است. اگر عطر در میانهٔ فهرست آمده باشد، درصد آن بالای یک درصد است؛ در بیشتر محصولات، عطر زیر یک درصد است و در انتها میآید.
منطقهٔ زیر یک درصد: دیوار اطلاعاتی
زیر یک درصد، ترتیب آزاد است و سازنده میتواند مواد را به هر ترتیبی بنویسد. بنابراین ترتیب در این منطقه، هیچ معنای کمی ندارد.
نکتهٔ دوم، نقش مواد فعال است. رتینول، پپتید، ویتامین ث و بیشتر مواد مؤثر، زیر یک درصد مصرف میشوند و درصدشان هرگز در فهرست نمیآید.
نکتهٔ سوم، نقش نگهدارندهها است. فنوکسیاتانول، بنزیل الکل و سدیم بنزوات، معمولاً بین نیم تا یک درصد هستند و ترتیبشان اطلاعاتی نمیدهد.
نکتهٔ چهارم، نقش شلاتکننده است. حضور شلاتکننده در انتهای فهرست، نشانهٔ فرمول حرفهای و پایدار است، هرچند درصدش ناچیز باشد.
نکتهٔ پنجم، نقش آنتیاکسیدان است. توکوفرول یا بیاچتی در انتهای فهرست، نشان میدهد سازنده به اکسایش روغن توجه داشته است.
نکتهٔ ششم، نقش نتیجهگیری است. در این منطقه، فقط حضور یا نبود ماده قابل استنتاج است، نه مقدار آن؛ هر ادعای عددی، حدس است.
استثناها: رنگدانه، عطر و مواد دیگر
رنگدانهها میتوانند در هر جای فهرست، حتی انتها، بدون رعایت ترتیب درصدی بیایند. بنابراین جای رنگ، هیچ چیزی درباره مقدارش نمیگوید.
نکتهٔ دوم، نقش عطر است. واژهٔ «عطر» یا «رایحه» میتواند دهها ترکیب را پنهان کند؛ فهرست کامل آن، معمولاً بهصورت جداگانه و محرمانه ارائه میشود.
نکتهٔ سوم، نقش مواد نانومقیاس است. اگر مادهای در مقیاس نانو استفاده شود، باید با پسوند مشخص در فهرست بیاید؛ همین پسوند، نشانهٔ فناوری سطح بالاست.
نکتهٔ چهارم، نقش مواد با نام «مای کانتین» است. در محصولات رنگی، رنگدانههای اختیاری جدا فهرست میشوند و درصدشان به بچ بستگی دارد.
نکتهٔ پنجم، نقش عصارهها است. نام گیاه و قسمت مصرفی و حلال استخراج در فهرست میآید؛ همین، اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ نوع عصاره میدهد.
نکتهٔ ششم، نقش آب معطر است. «گلاب» و «عصارهٔ آبی» میتوانند جای بخشی از آب را بگیرند و محاسبهٔ نسبت آب را کاملاً تغییر دهند.
تخمین سیستم سورفکتانت در شوینده
در شامپو، سورفکتانت اول معمولاً آنیونی و پرحجم است: لوریل سولفات یا لوریل اتر سولفات. رتبهٔ دوم تا چهارم، ساختار سیستم را لو میدهد.
نکتهٔ دوم، نقش نسبت آنیونی به آمفوتریک است. نسبت دو به یک تا سه به یک، رایجترین ترکیب برای ملایمت و کف قابل قبول است.
نکتهٔ سوم، نقش کاتیونی است. پلیکواترنیوم در انتهای فهرست، در نیم درصد، حس نرمی میدهد و رسوب سورفکتانت را کاهش میدهد.
نکتهٔ چهارم، نقش غلظتدهنده است. نمک، پلیاتیلن گلیکول و کوکامید، سه ابزار تنظیم ویسکوزیتهاند؛ حضور کوکامید در میانهٔ فهرست، یعنی سیستم غلیظشوندهٔ کلاسیک.
نکتهٔ پنجم، نقش مواد فعال مو است. پانتنول و پروتئین هیدرولیزشده در انتهای فهرست، ادعای ترمیم را میسازند، نه اثر درمانی.
نکتهٔ ششم، نقش آزمون فرضیه است. یک شامپوی آزمایشی با نسبت تخمینی ساخته میشود و کف، حس و ویسکوزیتهٔ آن با نمونهٔ بازار مقایسه میشود.
تخمین سیستم امولسیفایر در کرم
در کرم، ترتیب آب، روغن و امولسیفایر، ساختار پایه را مشخص میکند. روغن اگر قبل از امولسیفایر بیاید، سهم آن بالاتر است.
نکتهٔ دوم، نقش الکل چرب است. الکل چرب در میانهٔ فهرست با نسبت دو به یک تا چهار به یک نسبت به امولسیفایر اصلی، ساختار لایهای میسازد.
نکتهٔ سوم، نقش ژلکننده است. حضور کاربومر یا زانتان در انتهای فهرست، نشانهٔ تنظیم رئولوژی پس از امولسیونسازی است.
نکتهٔ چهارم، نقش فاز چرب است. سه یا چهار روغن پشت سر هم، نشانهٔ فرمول با فاز چرب چندگانه و حس غنیتر است.
نکتهٔ پنجم، نقش سیلیکون است. سیکلومتیکون و دایمتیکون، در دو تا هشت درصد، حس مخملی و پخششوندگی میسازند.
نکتهٔ ششم، نقش تفسیر است. حس محصول در دست، بازهٔ درصد فاز روغن را محدود میکند؛ حس سنگین، زیر بیست درصد فاز روغن ساخته نمیشود.
پلیمرها، ژلها و فرمولهای شفاف
در ژل شفاف، فهرست کوتاه است و همین، تحلیل را آسان میکند: آب، ژلکننده، خنثیکننده، هومکتانت، نگهدارنده و فعال.
نکتهٔ دوم، نقش نوع ژلکننده است. کاربومر با خنثیکننده، ژل شفاف و براق میسازد؛ سلولوز، ژل ماتتر و ارزانتر.
نکتهٔ سوم، نقش الکترولیت است. اگر فهرست، نمک یا عصارهٔ یونی دارد و ژلکننده کاربومر است، فرمول احتمالاً ویسکوزیتهٔ کم دارد یا اصلاحکننده دارد.
نکتهٔ چهارم، نقش حلالها است. پروپاندیول و بوتاندیول در سه تا هشت درصد، حس سبک و نفوذ بهتر میدهند.
نکتهٔ پنجم، نقش شفافیت است. ژل شفاف، درصد ژلکنندهٔ کم و pH دقیق میخواهد؛ ۰٫۴ تا ۰٫۸ درصد کاربومر، بازهٔ رایج است.
نکتهٔ ششم، نقش آزمون است. ساخت سه ژل با درصدهای ۰٫۴ و ۰٫۶ و ۰٫۸، مقایسه با نمونهٔ بازار را ممکن میکند.
نشانههای سیستم نگهدارنده
سیستم نگهدارنده، اثر انگشت فرمول است. ترکیب فنوکسیاتانول با اتیلهگزیلگلیسیرین، رایجترین سیستم امروز است.
نکتهٔ دوم، نقش pH است. بنزوات و سوربات در pH پایین مؤثرند؛ فرمولی که اینها را با pH خنثی دارد، از نظر فنی مشکوک است.
نکتهٔ سوم، نقش کلیدواژهها است. واژهٔ «بدون نگهدارندهٔ افزودنی» معمولاً به معنای استفاده از دیولها یا سیستمهای جایگزین است.
نکتهٔ چهارم، نقش آزمون چالشی است. هیچ فهرستی نمیگوید سیستم نگهدارنده کافی است یا نه؛ فقط آزمون چالشی پاسخ میدهد.
نکتهٔ پنجم، نقش خطای رایج است. کپی کردن فهرست نگهدارنده بدون توجه به pH و فعالیت آبی، شایعترین خطای بازسازی است.
نکتهٔ ششم، نقش ایمنی است. سیستم نگهدارنده، انتخاب سلیقهای نیست؛ باید با فرمول و بسته و بازار هدف همخوان باشد.
کجا این روش شکست میخورد
شکست اول، در مواد فعال است. درصد رتینول یا پپتید هرگز از فهرست استخراج نمیشود و حدس، تفاوت میان محصول مؤثر و بیاثر را میسازد.
شکست دوم، در ترکیبهای آماده است. یک امولسیفایر تجاری با چهار جزء، نسبتهای داخلیاش پنهان است و بازسازی با مواد خالص، حس متفاوتی میدهد.
شکست سوم، در فرآیند است. دمای امولسیونسازی، سرعت همزن و زمان خنککردن، در فهرست نیست؛ همان فرمول با فرآیند دیگر، محصول دیگری است.
شکست چهارم، در کیفیت مواد اولیه است. گرید و خلوص، تفاوت محسوسی در رنگ و بو و پایداری میسازد.
شکست پنجم، در آب است. سختی و یونهای آب کارخانه، در فهرست دیده نمیشود اما بر پایداری اثر میگذارد.
شکست ششم، در ادعا است. فهرست، ادعای بازاری را توضیح نمیدهد؛ محصولی با فهرست معمولی میتواند بستهبندی و روایت بهتری داشته باشد.
از فهرست تا جدول مشخصات رقابتی
گام اول، استخراج فهرست و دستهبندی مواد بر پایهٔ نقش است: حلال، مرطوبکننده، امولسیفایر، روغن، ژلکننده، نگهدارنده، فعال و عطر.
نکتهٔ دوم، نقش جدول است. برای هر دسته، بازهٔ درصدی تخمینی و سطح اطمینان نوشته میشود: بالا، متوسط یا پایین.
نکتهٔ سوم، نقش جدول فیزیکی است. pH، ویسکوزیته، چگالی و حس محصول رقیب اندازهگیری و کنار جدول شیمیایی قرار میگیرد.
نکتهٔ چهارم، نقش جدول هزینه است. برآورد بهای تمامشدهٔ رقیب، جایگاه قیمتی او را روشن میکند.
نکتهٔ پنجم، نقش جدول شکاف است. مشخص میشود کدام ویژگی رقیب را میتوان بهتر کرد: پایداری، حس، بسته یا ادعا.
نکتهٔ ششم، نقش تصمیم است. جدول، مبنای طراحی فرمول خودی است، نه دستور ساخت رقیب.
آزمون فرضیه در آزمایشگاه
پس از تخمین، نوبت ساخت نمونه است. سه نمونهٔ نزدیک به بازهٔ تخمینی ساخته میشود و هر سه با محصول بازار مقایسه میشوند.
نکتهٔ دوم، نقش معیار مقایسه است. کف، پخششوندگی، جذب، باقیماندهٔ حسی و بوی پایانی، پنج معیار عملی هستند.
نکتهٔ سوم، نقش سنجش عددی است. pH و ویسکوزیته در دمای ثابت، مقایسه را از حس شخصی به داده منتقل میکند.
نکتهٔ چهارم، نقش پنل کوچک است. پنج تا هشت ارزیاب، برای مقایسهٔ نسبی کافی است و هزینهٔ زیادی ندارد.
نکتهٔ پنجم، نقش ثبت است. هر نمونه با کد، تاریخ و درصدها ثبت میشود؛ بدون ثبت، تکرار نتیجه ممکن نیست.
نکتهٔ ششم، نقش نتیجه است. اگر نمونهٔ خودی در حس بهتر و در پایداری همسطح بود، بازسازی موفق بوده و محصول مستقل طراحی میشود.
نمونهٔ عملی: بازسازی نسبی یک کرم
فرض کنید فهرست با آب، گلیسیرین، روغن جوجوبا، الکل چرب، امولسیفایر، ژلکننده و نگهدارنده آمده است. بازهٔ تخمینی: فاز روغن ۱۲ تا ۱۸ درصد.
نکتهٔ دوم، نقش آزمایش است. سه نمونه با فاز روغن ۱۲ و ۱۵ و ۱۸ درصد ساخته میشود و حس سنگینی مقایسه میشود.
نکتهٔ سوم، نقش pH است. نگهدارندهٔ فهرست، pH اسیدی ملایم را پیشنهاد میکند؛ تنظیم روی ۵٫۵ منطقی است.
نکتهٔ چهارم، نقش ژلکننده است. حضور ژلکننده در انتهای فهرست، نیاز به تنظیم رئولوژی را نشان میدهد.
نکتهٔ پنجم، نقش نتیجه است. نمونهٔ ۱۵ درصد، معمولاً نزدیکترین حس را میدهد؛ همین بازه، نقطهٔ شروع طراحی است.
نکتهٔ ششم، نقش تفاوت است. محصول خودی باید در بسته، رایحه و ادعا متمایز باشد؛ فرمول مشابه، محصول مشابه نمیسازد.
نمونهٔ عملی: بازسازی نسبی یک شامپو
فهرست با آب، سورفکتانت آنیونی، آمفوتریک، کوکامید، نمک، پلیکواترنیوم و نگهدارنده آغاز میشود. نسبت تخمینی آنیونی به آمفوتریک، دو به یک است.
نکتهٔ دوم، نقش مادهٔ فعال کل است. مجموع سورفکتانتها معمولاً بین ۱۰ تا ۱۵ درصد است؛ حس کف و غلظت، بازه را محدود میکند.
نکتهٔ سوم، نقش نمک است. نمک در انتهای فهرست، ابزار تنظیم ویسکوزیته است؛ زیاد و کم آن، هر دو مشکلساز است.
نکتهٔ چهارم، نقش pH است. شامپو معمولاً در ۵ تا ۵٫۵ تنظیم میشود تا فلس مو آرام بماند.
نکتهٔ پنجم، نقش آزمون است. سه نمونه با مادهٔ فعال ۱۰ و ۱۲ و ۱۴ درصد و ویسکوزیتهٔ تنظیمشده، مقایسهٔ عملی میدهد.
نکتهٔ ششم، نقش نتیجهگیری است. بازسازی نسبی، همیشه با اختلاف در حس همراه است؛ هدف، نزدیکی کارکردی است نه یکسانی کامل.
مرز اخلاقی و قانونی
فهرست اینسی، اطلاعات عمومی است و تحلیل آن آزاد است. اما استفاده از علامت تجاری رقیب یا ادعای یکسانی با او، مجاز نیست.
نکتهٔ دوم، نقش احترام به حق مالکیت است. فرمول رقیب، دارایی اوست؛ محصول شما باید طراحی مستقل داشته باشد.
نکتهٔ سوم، نقش صداقت برچسب است. فهرست محصول خودی باید دقیق و بهروز باشد؛ کپی فهرست رقیب، تخلف است.
نکتهٔ چهارم، نقش ایمنی است. فرمول بازسازیشده، پروندهٔ ایمنی مستقل میخواهد؛ فرض «رقیب ساخته، پس ایمن است» پذیرفتنی نیست.
نکتهٔ پنجم، نقش آموزش است. تیمی که مرزهای قانونی را میداند، تحلیل رقابتی را بدون ریسک انجام میدهد.
نکتهٔ ششم، نقش ارزش است. بهترین خروجی تحلیل رقیب، طراحی محصول بهتر است، نه کپی محصول او.
اشتباهات رایج در تحلیل فهرست
خطای اول، باور به دقت ترتیب در انتهای فهرست است؛ آنجا ترتیب آزاد است و هیچ دادهای ندارد.
خطای دوم، نادیده گرفتن ترکیبهای آماده است؛ یک نام تجاری میتواند چهار جزء پنهان داشته باشد.
خطای سوم، کپی درصدهای حدسی است؛ عدد حدسی، پایهٔ فرمول نمیشود.
خطای چهارم، نادیده گرفتن فرآیند است؛ همان فهرست با فرآیند دیگر، محصول دیگری میدهد.
خطای پنجم، اعتماد به حس شخصی است؛ مقایسه باید با پنل و عدد همراه باشد.
خطای ششم، بیتوجهی به بسته است؛ بسته، بخشی از تجربهٔ محصول است و در فهرست دیده نمیشود.
از فهرست به بوی و حس
فهرست، بوی محصول را کامل توضیح نمیدهد اما سرنخ میدهد. حضور عطر در میانهٔ فهرست، یعنی رایحهٔ قوی و احتمالاً پوشانندهٔ بوی پایه.
نکتهٔ دوم، نقش مواد پایه است. روغنهای طبیعی و عصارهها، بوی خودشان را دارند؛ محصولی با فهرست پر از عصاره، معمولاً بوی گیاهی دارد.
نکتهٔ سوم، نقش سیلیکون است. سیکلومتیکون، حس مخملی و خشک میسازد و بوی محصول را کم رنگ میکند.
نکتهٔ چهارم، نقش الکل است. الکل در ابتدای فهرست، حس خنک و سریعخشکشونده میسازد.
نکتهٔ پنجم، نقش حلالها است. پروپاندیول، حس گرمی ملایم و جذب سریعتر میدهد.
نکتهٔ ششم، نقش آزمون است. تنها راه تأیید، ساخت نمونه و مقایسهٔ حسی با محصول بازار است.
پرسشهایی که فهرست پاسخ نمیدهد
پرسش اول: درصد دقیق مادهٔ فعال چیست؟ فهرست، پاسخ نمیدهد.
پرسش دوم: فرآیند ساخت چگونه بود؟ دمای امولسیون و سرعت برش، در فهرست نیست.
پرسش سوم: اندازهٔ ذرات و پایداری چگونه است؟ فقط آزمون پاسخ میدهد.
پرسش چهارم: بسته چه نقشی دارد؟ فهرست، بسته را توصیف نمیکند.
پرسش پنجم: ادعای بازاری با چه سندی پشتیبانی میشود؟ این، پرسش بازاریابی است، نه شیمی.
پرسش ششم: تجربهٔ مصرف چگونه است؟ حس، بو و ماندگاری را باید در دست تجربه کرد. پذیرش این شش محدودیت، تحلیل را واقعگرا میکند.
نتیجه: تحلیل، نه تقلید
تحلیل فهرست رقیب، زمانی ارزش اقتصادی دارد که به تصمیم برسد: کدام بازهٔ درصد، کدام بسته، کدام حس و کدام ادعا.
نکتهٔ دوم، نقش مستندسازی است. جدول تحلیل با تاریخ و منبع، سرمایهٔ دانشی شرکت است.
نکتهٔ سوم، نقش بازبینی دورهای است. بازار تغییر میکند؛ تحلیل دو سال پیش، تصویر امروز نیست.
نکتهٔ چهارم، نقش یادگیری است. هر تحلیل، دانش فرمولاتور را از سطح بازار بالا میبرد.
نکتهٔ پنجم، نقش فروتنی است. فهرست، تنها بخشی از داستان است؛ بقیه را باید آزمون گفت.
نکتهٔ ششم، نقش تصمیم است. نتیجهٔ خوب، محصولی است که در حس و پایداری و ادعا، یک قدم جلوتر باشد.
جمعبندی
فهرست اینسی، یک نقشهٔ ناقص است: بالای یک درصد، ترتیب میگوید و زیر آن، سکوت. تحلیل حرفهای، این سکوت را با جدول مشخصات، آزمون فیزیکی و ساخت نمونه پر میکند.
برای یادگیری عملی، دورهٔ ویدیویی «پیشفرمولاسیون گالنیک و راهبرد طراحی محصول» و کارگاه «توسعه و بهینهسازی فرمولاسیون» و کارگاه «کنترل کیفیت و ارزیابی محصولات آرایشی و بهداشتی» روش ساخت جدول رقابتی و آزمون فرضیه را پوشش میدهند.
در نهایت، تحلیل رقیب زمانی ارزش دارد که به محصول بهتر برسد؛ اگر به کپی برسد، هم ریسک حقوقی ساخته و هم هویت برند را فراموش کرده است.
فهرست اینسی، دفتر خاطرات ناقص یک فرمول است؛ خواندنش هنر است، باور کاملش خطا.

ادامهٔ مسیر یادگیری
آموزشهای مرتبط با این مقاله
موضوع این مقاله در سه قالب آموزشی سایت بهصورت گامبهگام دنبال میشود. هر قالب را ببینید و برنامهاش را با زمان و سطح خودتان مقایسه کنید.
دورهٔ ویدیویی
دورهٔ آنلاین زنده
ادامه یادگیری
دوره تخصصی مرتبط: پیشفرمولاسیون گالنیک و راهبرد طراحی محصول
از بریف فنی و سازگاری فازها تا پیشبینی پایداری محصول.

دربارهٔ مسئول سایت و دورهها
دکتر آریا مرادخانی
داروساز، متخصص فرمولاسیون محصولات آرایشی و بهداشتی
این سایت و همهٔ آموزشهای آن توسط دکتر آریا مرادخانی طراحی شده است؛ داروسازی که مسیر حرفهای خود را از داروسازی آغاز کرد و به فرمولاسیون محصولات مراقبتی رسید. همین پیشینه باعث میشود آموزش بر پایهٔ محاسبه، اندازهگیری و آزمون بنا شود، نه بر توصیههای عمومی.
در این سایت سه نوع آموزش ارائه میشود: دورههای ویدیویی پیشضبطشده، دورههای آنلاین زنده و کارگاههای حضوری. برنامهٔ هر دوره، سطح مورد نیاز و شرایط ثبتنام در صفحهٔ همان دوره آمده است و میتوانید پیش از تصمیمگیری آن را ببینید.
- دورههای ویدیویی۳۱ دورهٔ پیشضبطشده با برنامه، محاسبات و آزمونهای پذیرش.دیدن کاتالوگ ←
- دورههای آنلاین زنده۲۰ دورهٔ تعاملی با پرسش و پاسخ مستقیم در همان جلسه.دیدن دورهها ←
- کارگاههای حضوریساخت محصول در آزمایشگاه، با تجهیزات و اصلاح فرمول کنار مدرس.شرایط کارگاه ←
آموزش فرمولاسیون آرایشی